4/20/2012
Geloof en idealen
Ik heb was vorige week als flexwerker bij Seats2Meet, een zalencentrum dat werkplekken aanbiedt voor zelfstandige professionals / ZZP-ers. Onder het genot van hapjes en drankjes wordt er heel wat af ge(net)werkt.
Vandaag sprak ik Joost bij Seats2Meet. Ik ken Joost van de lagere en middelbare schooltijd. We gingen toen met onze ouders mee naar de Kritische Gemeente IJmond, een oecumenische gemeente met een sterke maatschappelijke betrokkenheid. Joost vertelde dat de KGIJ een belangrijke rol heeft gespeeld in zijn vorming, dat zijn leven en werk misschien heel anders verlopen zou zijn zonder de KGIJ. Dat geldt voor mij ook. Het maakt veel verschil om een geloof en idealen "met de paplepel ingegoten te krijgen".
De KGIJ was voor mij vroeger een vertrouwde en fijne plek om naartoe te gaan. Ik begreep lang niet alles wat er gezegd werd over vluchtelingenproblematiek, ontwikkelingssamenwerking, Vrouwen in de Bijstand et cetera, maar het heeft me wel van jongs af aan op een bepaald spoor gezet. Niet alle kinderen nemen alles over wat ze in een kerk krijgen voorgeschoteld, maar voor mij sloot het goed aan bij mijn karakter en interesses.
Als kind was het voor mij vanzelfsprekend om in God te geloven. Ik voelde zijn aanwezigheid. Ondanks de vragen en twijfels die later kwamen draag ik nog iets van dat kinderlijke geloof met mij mee. Om op te groeien met een gemeenschap van mensen met een geloof en idealen gaf mij een goede basis voor de toekomst. Ik vraag me af wat het betekent voor de samenleving dat er nu minder kinderen zijn die met zo'n ervaring opgroeien.
3/18/2012
Interculturele competentie: toneelspelen
Ik bedacht me laatst dat een beetje toneelspelen behulpzaam kan zijn bij intercultureel contact. Of misschien is het niet echt toneelspelen, maar op zijn minst is het bewust kiezen om een bepaalde kant van jezelf naar buiten te brengen, een kant die beter aansluit bij de cultuur van degene met wie je praat. Als je een brug bouwt naar de ander dan is het fijn als je die wat verder door bouwt dan het midden, als je bijna uitkomt bij de andere kant. Ik hoorde iemand spreken en ik zou zweren dat zij een Algerijnse moslima was. Toch is zij een in Nederland geboren en getogen vrouw die niet met het Islamitische geloof is opgegroeid. Zij heeft denk ik bewust gekozen voor deze rol omdat ze daarmee de communicatie vergemakkelijkte met iemand uit een vergelijkbare cultuur (Afrikaans/Islamitisch). Als ze met haar Nederlandse vrienden of familie praat zal het heel anders zijn denk ik.
Als we in onze multiculturele samenleving intercultureel contact willen bevorderen, dan moeten we dus eigenlijk allemaal een beetje toneel leren spelen. Het is niet genoeg om de koranvertaling van Kader Abdolah te lezen en zo wat meer inzicht te krijgen in de traditie waarin veel moslims zijn opgegroeid. Het is goed als we - figuurlijk - dezelfde taal spreken. Het is heel makkelijk om bij buitenlanders te hameren op integreren, aanpassen en de Nederlandse taal leren. Maar als we echt goed willen communiceren met vreemdelingen moeten we daar zelf ook moeite voor doen. Ik merk zelf hoe diep het gaat: wat ik geleerd heb van jongs af aan, en hoe moeilijk dat te veranderen is. Ik kan mijn gedrag veranderen maar niet het wezen van mijn identiteit. Ik kan best een beetje toneelspelen om interculturele communicatie te verbeteren. Maar ik kan niet iemand anders worden. Dat kunnen we van vreemdelingen ook niet verwachten.
2/19/2012
Hartverwarmende compassie
Ik was op 4 februari bij het 40-jarig jubileum van NCDO (Nationale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling). Ik ben blij dat ik erbij was, al was het maar om Omar Ka de muzikale omlijsting te zien verzorgen. Omar Ka is een Senegalese zanger die in 2006 meeging met een door mij georganiseerde Senegal uitwisseling. Super dat NCDO hem gevraagd heeft.
De speech van Ben Knapen was teleurstellend (zoals ik overigens al verwachtte). Hij zei dat het nieuwe paradigma van ontwikkelingssamenwerking bestaat uit:
De speech van Jos van Gennip (scheidend bestuursvoorzitter van NCDO) was wel ijzersterk:
Meer speeches zijn te vinden op de website van NCDO.
De speech van Ben Knapen was teleurstellend (zoals ik overigens al verwachtte). Hij zei dat het nieuwe paradigma van ontwikkelingssamenwerking bestaat uit:
- Mondiaal burgerschap
- Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
- Particuliere Initiatieven (PI)
- Mondiaal burgerschap is een vage term waar mensen in arme landen volgens mij niet zoveel mee opschieten.
- Dat bedrijven investeren in ontwikkelingslanden is in principe goed, maar bedrijven hebben andere belangen dan mensen in die landen zelf. Bedrijven willen vooral winst maken en hun imago verbeteren met MVO. Niet alle steun die ontwikkelingslanden nodig hebben kan door bedrijven geboden worden.
- Ben Knapen sprak een Groningse dame met een project in Afrika. Hij zei in zijn speech dat het getuigt van 'hartverwarmende compassie' als mensen zich op die manier inzetten voor een particulier initiatief. Dat is mooi gezegd, maar hij zei er niet bij dat door de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking (in 2011 en 2012 wordt er door de regering minimaal 1 miljard euro bezuinigd), er vanuit zijn ministerie vrijwel geen geld meer is voor particuliere initiatieven. Hartverwarmend, maar ondertussen laat hij ons PI-ers en mensen in ontwikkelingslanden in de kou staan...
De speech van Jos van Gennip (scheidend bestuursvoorzitter van NCDO) was wel ijzersterk:
Meer speeches zijn te vinden op de website van NCDO.
1/22/2012
Even knuffelen
Ik heb de film "A separation" gezien, een Iraans familiedrama. Ergens hoopte ik toch nog tijdens het film kijken dat het goed zou aflopen, maar de titel zegt natuurlijk al genoeg over de afloop...
Twee ruzieënde stellen maken het steeds moeilijker voor elkaar en voor zichzelf. Toch lijken de man en de vrouw die gaan scheiden mij lieve goede mensen. Ze blijven ook steeds redelijk tegen elkaar. Het lijkt ergens of ze nog wel van elkaar houden. Misschien zijn ze te ver uit elkaar gegroeid, misschien zijn de problemen te groot. Maar als ik de man en de vrouw samen zie denk ik dat het mogelijk zou moeten kunnen zijn dat zij hun relatieproblemen oplossen. Het zou al zoveel schelen als ze elkaar even zouden knuffelen af en toe, ze gaan steeds zo afstandelijk met elkaar om. Het zou ook schelen als ze meer samen waren in plaats van tegen elkaar. Misschien had dat geholpen om het niet tot een scheiding te laten komen.
De filosofie van Levinas is op veel verschillende gebieden van toepassing - de relatie tussen een therapeut en een patiënt, verhoudingen op het werk, vriendschappen, het redden van mensen in nood, de relatie tussen beul en slachtoffer, intercultureel contact, etc. Maar op relaties is het toch wel het meest van toepassing denk ik.
Ik zelf een paar dingen ontdekt die goed werken, die zijn geïnspireerd door de ideeën van Levinas:
- Het heeft geen zin de ander te proberen te veranderen. Daar zitten te veel schakels tussen. a) Je wilt iets van de ander. b) Je zegt het tegen de ander. c) Dan is het de vraag of hij/zij begrijpt wat je bedoelt. d) Dan is de vraag of hij/zij zelf ook wil veranderen. e) En als hij/zij het wil is het de vraag of het lukt. Als je jouw aandacht richt op de ander, op wat hij/zij allemaal "fout" zou doen, dan is dat alleen maar frustrerend, want het zal nooit lukken om de ander te veranderen.
- Je kunt beter kijken naar wat je zelf kunt doen om de relatie te verbeteren. Wat zijn de dingen waar je niet goed in bent, wat je gemerkt hebt dat niet goed werkte, welk gedrag van jezelf wil je veranderen? En waar ben je juist wel goed in en hoe kun je dat versterken? Je begrijpt zelf wel wat je bedoelt en je kan zelf besluiten tot actie over te gaan. Dat is een stuk fijner dan steeds klagen over de ander. Je bent verantwoordelijk, het is goed die verantwoordelijkheid op je te nemen.
- Het is niet nodig om je op te winden over bijvoorbeeld kleine irritaties in het huishouden. De ander doet dingen op zijn of haar manier en dat kun je beter zo laten. Als jij je ergens aan ergert kun je je eerst afvragen of het belangrijk is of niet. De onbenullige ergernissen kun je beter van je afzetten, anders ontstaat er ruzie om niets. Als er dan echt iets ergs is kun je de ander er wel op aanspreken.
- Soms stoort de ander zich aan hoe je iets doet en vraagt hij of zij je het anders te doen. Het kan zijn dat je het verzoek onzinnig vindt. Maar als je er de ander een plezier mee doet en het is voor jou geen probleem, dan kun je toch gewoon doen wat de ander vraagt.
- Tijdens een netwerkbijeenkomst van Utrechtse zelfstandige professionals noemde iemand het 'ABC van de marketing': Aandacht, Begrip en Complimenten. "Het werkt ook heel goed met mijn vrouw" zei de spreker. Het kan dus net zo goed het ABC van de relatie zijn: geef de ander aandacht, toon begrip en geef complimenten. Wat je geeft krijg je terug.
12/13/2011
Het sprookje van Robin Rutte
Ik lees graag de krant om op de hoogte te blijven van wat er speelt in de wereld en in Nederland. Bij gebrek aan beter lees ik soms ook een gratis krant in de trein.
Met veel verbazing las ik vorige week het artikel "Herverdeel en heers" in De Pers, een sprookje over "Robin Rutte" die zou "grossieren in nivellerende maatregelen": hij zou "stelen van de rijken en geven aan de armen". Voor het gemak worden de bezuinigingen van meer dan 18 miljard tot 2015 - die vooral de onderkant van de samenleving treffen - even vergeten.
Zestigduizend sociale werkplekken verdwijnen voor mensen met een lichamelijke of psychische beperking. De werkloosheid zal toenemen met negentigduizend (5,25 procent). Het CBS schat dat er in 2012 1,2 miljoen mensen met een laag inkomen zijn in Nederland, zestigduizend meer dan in 2011. Veel vrouwen zullen stoppen met werken omdat de kinderopvang te duur wordt. Steeds meer mensen lukt het niet om de eindjes aan elkaar te knopen en zij kloppen aan bij de voedselbank (ook zelfstandigen).
In het artikel "Herverdeel en heers" staat: "Inmiddels heeft Rutte al heel wat genivelleer op zijn kerfstok. Duidelijk is dat Robin Rutte onder een beetje druk van CDA, PVV of PvdA de arme landgenoten graag af en toe iets toestopt." Waar halen de schrijvers deze onzin vandaan?
Zoals een Koetjesreep geen chocola mag heten omdat er te weinig cacao in zit, zo vind ik dat een blad als De Pers geen krant mag heten, omdat de nieuwswaarde te laag is. Sprookjes lees ik liever in een sprookjesboek.
Labels: armoede, De Pers, Mark Rutte, nivellering
11/26/2011
Onschuld
Ik bedacht me dat mijn dochtertje Awa alleen maar goedheid is, nu ze nog niet zo lang op deze wereld is. Ze liegt niet, ze houdt niets achter, ze is niet agressief. Ze eet, ze slaapt, ze speelt, ze lacht en ze huilt. Als ik in haar ogen kijk is er helemaal geen kwaad te zien. Dat maakt baby's bijzonder eigenlijk.
10/26/2011
Mensenrechten en religie
Is de universele verklaring van de rechten van de mens echt universeel? Is een universele ethiek denkbaar of zijn morele waarden fundamenteel verschillend per cultuur? Ik vind zulke vragen heel interessant. En als we het over ethiek en religie hebben dan worden de vragen nog moeilijker te beantwoorden dan wanneer het over ethiek en cultuur gaat.
Mensen die niet (in God) geloven begrijpen vaak niet dat voor de meeste gelovigen hun geloof absoluut is: Gods wil is wet (ik beperk mij overigens tot de monotheïstische religies).
Bij een absoluut geloof is het niet mogelijk om over waarden te onderhandelen of een pragmatisch standpunt in te nemen. Voor iemand met een absoluut geloof is het niet mogelijk om te zeggen: "Het heilige boek is lang geleden geschreven, dat geldt niet meer voor deze tijd en plaats." Of: "De profeet / de schriftgeleerden hebben zich af en toe vergist, niet alles wat in het heilige boek staat is het woord van God." Als een gelovige zelf bepaalt wat wel en niet het woord van God is kan hij of zij uiteindelijk zijn eigen geloof verzinnen en geloven wat hem of haar goed uitkomt. Om te voorkomen dat iemand op die manier afdwaalt van het oorspronkelijke geloof moet het heilige boek als woord van God beschouwd worden. Dat is voor iemand met een absoluut geloof vanzelfsprekend.
Voor iemand met een absoluut geloof gaat de wil van God boven de universele verklaring van de rechten van de mens. De mensenrechtenverklaring is namelijk opgesteld door mensen, niet door God. Dit zou betekenen dat het recht op leven (artikel 3) niet altijd hoeft te gelden en dat iemand kan vinden dat bijvoorbeeld praktijken zoals steniging, eerwraak en vrouwenbesnijdenis toegestaan zijn, als diegene gelooft dat dat de wil van God is.
Voor mij gaan universele mensenrechten echter boven de regels van een geloof. En "gij zult niet doden" is ook een belangrijk religieus gebod. Het kan niet de wil van God zijn dat mensen elkaar geweld aan doen en elkaar doden. Misschien staat de universaliteit van sommige rechten in de mensenrechtenverklaring ter discussie, maar de meest fundamentele rechten kunnen volgens mij als universeel worden beschouwd.
Er zijn grote verschillen tussen culturen. De geïnternaliseerde waarden die we vanuit onze jeugd hebben meegekregen kunnen we niet zomaar van ons afzetten. Voor een deel is het moeilijk voor een buitenstaander om een andere cultuur te beoordelen, omdat een buitenstaander de cultuur niet van binnenuit kan begrijpen. Ik vind echter dat het doden van mensen niet kan worden weggerelativeerd op basis van culturele of religieuze verschillen. "Dat moet ik van mijn geloof" is geen excuus.
Mensen die niet (in God) geloven begrijpen vaak niet dat voor de meeste gelovigen hun geloof absoluut is: Gods wil is wet (ik beperk mij overigens tot de monotheïstische religies).
Bij een absoluut geloof is het niet mogelijk om over waarden te onderhandelen of een pragmatisch standpunt in te nemen. Voor iemand met een absoluut geloof is het niet mogelijk om te zeggen: "Het heilige boek is lang geleden geschreven, dat geldt niet meer voor deze tijd en plaats." Of: "De profeet / de schriftgeleerden hebben zich af en toe vergist, niet alles wat in het heilige boek staat is het woord van God." Als een gelovige zelf bepaalt wat wel en niet het woord van God is kan hij of zij uiteindelijk zijn eigen geloof verzinnen en geloven wat hem of haar goed uitkomt. Om te voorkomen dat iemand op die manier afdwaalt van het oorspronkelijke geloof moet het heilige boek als woord van God beschouwd worden. Dat is voor iemand met een absoluut geloof vanzelfsprekend.
Voor iemand met een absoluut geloof gaat de wil van God boven de universele verklaring van de rechten van de mens. De mensenrechtenverklaring is namelijk opgesteld door mensen, niet door God. Dit zou betekenen dat het recht op leven (artikel 3) niet altijd hoeft te gelden en dat iemand kan vinden dat bijvoorbeeld praktijken zoals steniging, eerwraak en vrouwenbesnijdenis toegestaan zijn, als diegene gelooft dat dat de wil van God is.
Voor mij gaan universele mensenrechten echter boven de regels van een geloof. En "gij zult niet doden" is ook een belangrijk religieus gebod. Het kan niet de wil van God zijn dat mensen elkaar geweld aan doen en elkaar doden. Misschien staat de universaliteit van sommige rechten in de mensenrechtenverklaring ter discussie, maar de meest fundamentele rechten kunnen volgens mij als universeel worden beschouwd.
Er zijn grote verschillen tussen culturen. De geïnternaliseerde waarden die we vanuit onze jeugd hebben meegekregen kunnen we niet zomaar van ons afzetten. Voor een deel is het moeilijk voor een buitenstaander om een andere cultuur te beoordelen, omdat een buitenstaander de cultuur niet van binnenuit kan begrijpen. Ik vind echter dat het doden van mensen niet kan worden weggerelativeerd op basis van culturele of religieuze verschillen. "Dat moet ik van mijn geloof" is geen excuus.
***
Ik begon opnieuw over deze dingen na te denken toen iemand een paar dagen geleden Tariq Ramadan (filosoof en islamoloog) ter sprake bracht. Ramadan is geen terrorist / extremist en ook geen fundamentalist denk ik (al zou daar op zich niets mis mee hoeven te zijn, als hij wel een fundamentalist was). Zijn geloof is voor hem echter wel - tot op zekere hoogte - absoluut. Dat is niet zo bijzonder: dat geldt voor de meerderheid van de christenen, joden en moslims in de wereld. Een moslim in het westen komt vaak in een spagaat terecht tussen de oude islamitische waarden en de nieuwe westerse waarden. Dit maakt het moeilijk om een uitspraak te doen over bijvoorbeeld homoseksualiteit of vrouwenemancipatie. Als iemand de oude waarden als de wil van God beschouwt dan kan hij of zij daar niet zomaar afstand van nemen.
Tariq Ramadan houdt zich bezig met vragen waar veel moslims in het westen mee worstelen. De scheiding tussen kerk / moskee en staat bekijkt Ramadan vanuit een ander perspectief dan het gangbare westerse perspectief. Ramadan bouwt bruggen, hij probeert verschillende werelden bij elkaar te brengen, hij probeert ze juist niet te scheiden. Maar dit maakt hem nog geen gevaarlijke gek / islamist. Ramadan is ook geen wolf in schaapskleren. Of je hem als wolf ziet of als schaap hangt af van hoe je denkt over moslims / mensen met een absoluut geloof in het algemeen.
Tariq Ramadan houdt zich bezig met vragen waar veel moslims in het westen mee worstelen. De scheiding tussen kerk / moskee en staat bekijkt Ramadan vanuit een ander perspectief dan het gangbare westerse perspectief. Ramadan bouwt bruggen, hij probeert verschillende werelden bij elkaar te brengen, hij probeert ze juist niet te scheiden. Maar dit maakt hem nog geen gevaarlijke gek / islamist. Ramadan is ook geen wolf in schaapskleren. Of je hem als wolf ziet of als schaap hangt af van hoe je denkt over moslims / mensen met een absoluut geloof in het algemeen.
10/06/2011
Licht en donker - Hongaars gezegde
"Als je 's avonds de deur van je huis opendoet gaat het licht naar buiten.
Het donker komt niet naar binnen.
Het licht is sterker."
9/27/2011
Love me now
Bright Eyes (Conor Oberst) - No one would riot for less
Waarom post ik dit liedje op mijn blog? In ieder geval niet om aan te kondigen dat de hel in aantocht is. Misschien klinkt de muziek van Bright Eyes depressief en zwartgallig.
Maar hij zingt met veel gevoel en zijn teksten zijn goed, soms filosofisch vind ik. Hij raakt met zijn liedjes iets in mij dat ik moeilijk op een andere manier kan uiten.
Maar hij zingt met veel gevoel en zijn teksten zijn goed, soms filosofisch vind ik. Hij raakt met zijn liedjes iets in mij dat ik moeilijk op een andere manier kan uiten.
9/24/2011
Agora
Ik heb de film Agora gezien. De film speelt lang geleden - vier eeuwen na Christus - maar is erg actueel. Het christendom is in die tijd in opkomst in Alexandrië, Romeins Egypte. Het christendom raakt er in conflict met het jodendom, met polytheïsme en met de wetenschap. (Het is trouwens een vreemd idee dat de islam nog niet bestond in die tijd.)
Het is naar om te zien hoe de mensen in de film tegen elkaar ten strijde trekken, hoe ze elkaar niet de ruimte geven om verschillend te zijn. Ze zien hun eigen waarheid als absoluut en proberen die aan anderen op te leggen. De christenen beledigen de Romeinse goden en vervolgens trekken de Romeinen hun zwaard tegen de christenen. Daarop volgt weer een wraakactie van de christenen, enzovoort. De film geeft een goed inzicht in hoe toenemende intolerantie en polarisatie leidt tot een spiraal van toenemend geweld.
De hoofdpersoon, Hypatia, is een filosofe met een grote passie voor de wetenschap. Zij is zo ongeveer de enige in de film die verdraagzaamheid en geweldloosheid tot het einde blijft promoten. Tijdens een van de filosofielessen die ze geeft, wanneer een Romein en een christen elkaar in de haren vliegen, zegt ze: "Als het ene gelijk is aan het andere, en een derde iets is gelijk aan het tweede, dan zijn alledrie gelijk. Dus als de christen gelijk is aan mij en de Romein ook, dan zijn we alledrie gelijk. Laten we niet vergeten dat we allen broeders zijn."
Op een gegeven moment zegt ze tegen een christen: "Jij kunt niet anders dan zeker zijn van je geloof, want voor jou is je geloof absoluut. Ik kan niet anders dan twijfelen. Als wetenschapper moet ik steeds vragen stellen en blijven zoeken."
Ik bedacht me dat ik zelf probeer om beide tegelijk te doen: te geloven en te twijfelen. Dat geldt denk ik ook voor Levinas. Hij gelooft in God en hij is tegelijkertijd een filosoof die op onderzoek uitgaat. Ik bedacht me dat de twijfel voor mij fundamenteler is dan mijn geloof. Mijn geloof ben ik in een bepaalde fase van mijn leven kwijt geweest maar mijn twijfel nooit. Sommige mensen hebben behoefte aan een geloof omdat ze op zoek zijn naar zekerheden. Ze willen van hun twijfels verlost worden. Voor mij geldt dat niet. Ik geloof niet in een absolute waarheid. Ik ben gewend aan twijfel en onzekerheid, die horen erbij voor mij.
Ik denk dat het voordelen heeft om niet te geloven in een absolute waarheid. Als je denkt dat je de waarheid in pacht hebt zul je die eerder aan anderen opleggen en zul je andersdenkenden eerder tot vijand bestempelen.
Wanneer haar man zegt dat hij zonder Hypatia de strijd met de onrechtvaardige machthebber niet kan winnen, dan zegt zij dat de machthebber allang gewonnen heeft. Ik hoop dat de onrechtvaardige machthebbers van deze tijd niet zullen winnen. En ik denk toch eigenlijk dat Hypatia de strijd niet verloren heeft. Het is een thema dat steeds terugkomt (ook een Bijbels thema): van mensen die nauwelijks macht hebben, maar die trouw blijven aan hun idealen en die niet opgeven, ongeacht wat anderen hen aandoen. De duisternis heeft het licht niet overmeesterd.
Wanneer haar man zegt dat hij zonder Hypatia de strijd met de onrechtvaardige machthebber niet kan winnen, dan zegt zij dat de machthebber allang gewonnen heeft. Ik hoop dat de onrechtvaardige machthebbers van deze tijd niet zullen winnen. En ik denk toch eigenlijk dat Hypatia de strijd niet verloren heeft. Het is een thema dat steeds terugkomt (ook een Bijbels thema): van mensen die nauwelijks macht hebben, maar die trouw blijven aan hun idealen en die niet opgeven, ongeacht wat anderen hen aandoen. De duisternis heeft het licht niet overmeesterd.
